«Մի ստիր, արա սա». «Գնա և բացատրիր քո հորը, ով եմ ես…»
Այս խոսքերը հնչեցին իբրև կրակոց լռության մեջ և անմիջապես դարձան նոր քաղաքական սկանդալի խորհրդանիշ։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոսքերը ուղղված էին ոչ միայն ընդդիմախոսին, այլ նաև նախկին նախագահի որդուն՝ Լևոն Քոչարյանին։ Այս պահը շատերը արդեն անվանում են «քաղաքական երկիրը ցնցող պահ», որը ցնցեց ոչ միայն խորհրդարանը, այլև ողջ երկիրը։
Պայթյուն իշխանության պատերի մեջ
Ժողովրդական ժողովը ընթացում էր լարված մթնոլորտում։ Դепутатները վիճում էին, խանգարում էին իրար, զգացմունքները աճում էին։ Բայց ոչ ոք չէր սպասում, որ իրավիճակը կհասնի այսպիսի կտրուկ և հրապարակային կոնֆլիկտի։ Երբ Լևոն Քոչարյանը թույլ տվեց իրեն կտրուկ հայտարարություն անել, Փաշինյանը չհամբերեց։
Նա վեր կացավ, նայեց իր ընդդիմակցին ուղիղ աչքերին և արտասանեց արտահայտություն, որը անմիջապես տարածվեց սոցիալական ցանցերում և նորությունների լентаերում։ Այս խոսքերում դիվանագիտության տեղ չկար։ Սա մարտահրավեր էր։ Սա հիշեցում էր անցյալից, որի ազդեցությունից Հայաստանը մինչ օրս դեռ չի կարողացել ազատվել։
Հոր ստվերն ու անցյալը
Լևոն Քոչարյանի անունը չի կարելի դիտարկել անջատ իր հոր՝ Ռոբերտ Քոչարյանի կերպարից։ Շատ հայերի համար այս անունը կապվում է դժվարին տարիների, քաղաքական ճգնաժամերի և ողբերգական իրադարձությունների հետ։
Երբ Փաշինյանը ասաց. «Գնա և բացատրիր քո հորը, ով եմ ես», — դա ոչ միայն անձնական վիրավորանք էր։ Սա հիշեցում էր երկու դարաշրջանների, երկու աշխարհայացքների, երկու քաղաքական համակարգերի պայքարի մասին։ Մի կողմում՝ հին էլիտան, մյուսում՝ ժողովրդի դժգոհության ալիքով իշխանության եկած առաջնորդը։
Քաղաքականություն առանց դիմակների
Այս դրվագը ցույց տվեց, որ հին կանոնները Հայաստանում այլևս ուժ չունեն։ Հարգալից ձևակերպումները, սառը հեռավորությունը և պաշտոնական ժպիտները զիջում են տեղը բաց զգացմունքներին և կտրուկ հայտարարություններին։
Փաշինյանը վաղուց հայտնի է իր ուղիղ ոճով։ Նա ասում է այն, ինչ մտածում է, չթաքնվելով գեղեցիկ արտահայտությունների ետևում։ Բայց այս անգամ նույնիսկ նրա կողմնակիցներն էին շփոթված։ Կամ հակառակը՝ նա ասաց այն, ինչ հազարավոր մարդիկ վաղուց ուզում էին լսել։
Հասարակության արձագանքը՝ բաժանում և փոթորիկ
Պատահարի հետո սոցիալական ցանցերը գրեթե պայթեցին։ Մեկն ասաց.
— «Ավելի վերջապես մեկը անձամբ ասաց ճշմարտությունը»։
Այլներ բողոքեցին։
— «Անշուշտ, պետության ղեկավարը չպետք է խոսի»։
Հասարակությունը կրկին բաժանվեց։ Մի կողմի համար Փաշինյանը պայքարի խորհրդանիշ է անցյալի դեմ, մյուսների համար՝ քաղաքական գործիչ, որը կորցրել է ինքնատիրապետումը։
Telegram-ալիքներում, տոկ-շոուներում, վերլուծական ծրագրերում քննարկվում էր մեկ հարց. Ի՞նչ են իրականում նշանակել այս խոսքերը։ Արդյոք սա հույզերի պատահական պայթյուն էր, թե նախապես մտածված քայլ։
Կոնֆլիկտի կուլիսներում
Փորձագետների կարծիքով, կոնֆլիկտը հասունացել էր վաղուց։ Փաշինյանի թիմի և նախկին նախագահի կողմնակիցների միջև լարվածությունը տարիներ շարունակ աճել էր։ Յուրաքանչյուր նոր սկանդալ, քննություն, մեղադրանք միայն յուղ էր լցնում կրակի վրա։
Լևոն Քոչարյանի ելույթը դարձավ վերջին կաթիլը։ Վարչապետը իր խոսքերում տեսավ ոչ միայն քննադատություն, այլ և վրեժի փորձ, հին կարգի վերադառնալու փորձ։ Ապահով պատասխանը անմիջական ու անխնա եղավ։
Ժամանակի խորհրդանիշ
Այս դրվագը դարձավ արդի Հայաստանի հայելին՝ երկրի, որը դեռ փնտրում է ինքն իրեն անցյալի և ապագայի միջև։ Հին էլիտայի և նոր քաղաքական իրականության միջև։ Հույսի և հիասթափության միջև։
Փաշինյանի «փոխադրությունը» — բառային հարվածը — ուժեղ էր ցանկացած շ physicallyիից։ Այն հիշեցրեց, որ իշխանության համար պայքարը այստեղ միայն օրենքներ և ընտրություններ չէ, այլ նաև զգացմունքներ, անձնական պատմություններ, ցավ և հիշողություն։
Ինչ կլինի հաջորդը
Սկանդալի հետևանքով շատերը հարցնում են. Արդյոք սա նոր հակամարտության փուլ սկսվո՞ւմ է։ Արդյոք ընդդիմության վրա ճնշումն ուժեղացվո՞ւմ է։ Քոչարյանների ընտանիքը պատասխանե՞լ է նոր հարվածով։
Միայն մի բան պարզ է. Այս պահը մտնելու է Հայաստանի քաղաքական պատմության մեջ։ Այն կբաղադրի մեջբերումների, վերլուծությունների և քննարկումների համար երկար տարիներ։
Որովհետև այն օրը խորհրդարանում հնչեցին ոչ պարզապես բառեր։ Փառահեղ աղաղակ մի դարաշրջանի։ Երկրի աղաղակ, որը հոգնել է ստից, կոնֆլիկտներից և անցյալի վերքերից, և դեռ փնտրում է ուղի դեպի ապագա։