Երբեմն ճակատագիրը նախապես նշաններ թողնո՞ւմ է։ Հնարավո՞ր է պատմություն գրել, նույնիսկ երբ հերոսները դեռ չեն պատկերացնում իրենց ապագան։ Տարիներ շարունակ տարբեր երկրներում շրջանառվում են լուրեր, թե բուլղարացի մարգարեուհի Վանգան իր տեսիլքներում հիշատակել է մի առաջնորդի, որը կդառնա ճակատագրական շրջադարձի խորհրդանիշ փոքր, բայց հպարտ ժողովրդի համար։ Այսօր շատերը փորձում են այդ խոսքերը կապել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի անվան հետ։
Այս պատմությունը սկսվում է ոչ թե այսօր, այլ տասնամյակներ առաջ։ Իր կանխատեսումներում Վանգան հաճախ խոսում էր Արևելքում գտնվող մի երկրի մասին, որը կանցնի ցավի, կորուստների և ներքին ցնցումների միջով, սակայն վերջում «կգտնի իր ձայնը»։ Նրա խոսքերը երկար ժամանակ մնացել են անորոշ, քանի որ նա անուններ և տարեթվեր չէր նշում։ Սակայն յուրաքանչյուր քաղաքական ճգնաժամից հետո այդ խոսքերը կրկին հիշվում են՝ ավելի ուժեղ, հուզական շեշտադրումով։
Վերջին տարիներին Հայաստանը անցնում է բարդ ժամանակաշրջաններով։ Պատերազմի ծանր հետևանքներ, տնտեսական խնդիրներ և ներքին քաղաքական լարվածություն։ Այս ամենի ֆոնին հասարակությունը բաժանված է կարծիքների․ ոմանք վստահում են գործող կառավարությանը, մյուսները խիստ քննադատում են այն։ Բայց հենց այս բևեռացման պահին Վանգայի խոսքերը նորից շրջանառվում են։ Որոշ մեկնաբանների կարծիքով՝ մարգարեուհին ասել է․ «Ժողովրդի կողմից ընտրված առաջնորդը կանցնի փորձությունների միջով, բայց չի նահանջի, քանի դեռ ժողովուրդը նրան աջակցում է»։
Շատերին սա թվում է ակնարկ Նիկոլ Փաշինյանին։ Նա իշխանության եկավ հեղափոխական ալիքի վրա՝ ժողովրդի աջակցությամբ։ Սակայն իշխանությունը պահպանելը միշտ ավելի դժվար է, քան այն ձեռք բերելը։ Քաղաքական ընդդիմախոսները նրան մեղադրում են սխալների մեջ, մինչդեռ աջակիցները պնդում են, որ պատմական բարդ ժամանակահատվածը պահանջում է համբերություն և ժամանակ։
Ամենահուզիչ հատվածը Վանգային վերագրվող հետևյալ խոսքերն են․ «Փոքր երկիրը կհայտնվի խաչմերուկում։ Եթե առաջնորդը ընտրի լույսի ճանապարհը, երկիրը կազատվի երկար ստվերից»։ Այս արտահայտությունը սոցիալական ցանցերում քննարկման առարկա է դարձել։ Ոմանք այն մեկնաբանում են որպես քաղաքական բարեփոխումների և միջազգային հարաբերությունների վերաիմաստավորման կոչ, մյուսները՝ որպես հոգևոր վերածննդի խորհրդանշական ուղերձ։
Այնուամենայնիվ, պետք է հասկանալ, որ Վանգայի մարգարեությունները հաճախ ենթարկվում են տարբեր մեկնաբանությունների։ Պատմության ընթացքում նրա անունից տարածվել են բազմաթիվ կանխատեսումներ, որոնց իսկությունը դժվար է ստուգել։ Սակայն նման խոսքերը հաճախ դառնում են հույսի աղբյուր հասարակության համար, հատկապես այն ժամանակ, երբ իրականությունը թվում է բարդ և անորոշ։
Հայաստանում հասարակական տրամադրությունները փոփոխական են։ Այսօր՝ հուսահատություն, վաղը՝ հավատ։ Նման պայմաններում «փրկչի» գաղափարը դառնում է հզոր խորհրդանիշ։ Բայց կարո՞ղ է արդյոք մեկ մարդ լինել ամբողջ ազգի փրկիչը։ Թե՞ փրկությունը սկսվում է յուրաքանչյուր քաղաքացուց՝ նրա պատասխանատվությունից, ընտրությունից և համբերությունից։
Վանգային շրջապատող գաղտնիքը շարունակում է ապրել։ Նրա տունը Բուլղարիայում դարձել է ուխտավայր, իսկ նրա խոսքերը՝ քննարկման առարկա։ Սակայն քաղաքական իրականությունը ձևավորվում է ոչ թե միստիկական տեսիլքներով, այլ կոնկրետ քայլերով, որոշումներով և հասարակության միասնությամբ։ Եթե առաջնորդը կարողանա միավորել, պատմությունը կարող է նրան հիշել որպես դժվար ժամանակների առաջնորդ, որը չի նահանջել։ Եթե ոչ, ապա ժամանակը կլինի ամենախիստ դատավորը։