Հայաստանյան փոքր գյուղի բակը լռության մեջ էր, երբ Գեգինե տատը նստեց փայտե նստարանին և սկսեց խոսել վարչապետի մասին։ Նրա աչքերում երևում էր փորձի տարիները, ձայնում՝ ցավը, հեգնանքը և իրականության հետ անքայլելի դիմակայությունը։ «Փաշինյան — այդպիսի մարդ է՞…» — հնչեց իր խոսքը՝ դանդաղ գլխով հառելով, կարծես յուրաքանչյուր բառը քաշելով, հետո միայն ասելով։ Եվ երբ նա սկսեց խոսել, գյուղի հավաքված բնակիչները լուռ սպասեցին, որովհետև այս տատը չէր սիրում դատարկ խոսքեր։ Նա միշտ ասում էր այն, ինչ մտածում էր։

Գեգինե տատը պատմում էր, թե երիտասարդության տարիներին կառավարությունը այլ կերպ էր գործում՝ մարդիկ վախենում էին, բայց հարգում, բողոքում էին, բայց հույս ունեին, իսկ հիմա, նրա խոսքով, «բոլորը գոռում են, ոչ ոք ոչ մեկին չի լսում, իսկ վարչապետը ոչ ոքի չի լսում»։ Այս խոսքերը լսվում էին ինչպես տարիների ծանրությունն, որ սեղմել էր նրա ուսերը՝ առանց գոռոցի, վիրավորանքի կամ հայհոյանքի. միայն ավագ սերնդի հիասթափությունը բառերի մեջ։

Բակում հաստատվեց լռություն, ապա նա շարունակեց նույն դանդաղ տեմպով, որի սովոր էին միայն շատ բան տեսած ու փորձված մարդիկ. «Ես չեմ ասում, որ սա վատ է, չեմ ասում, որ լավ է… բայց մարդը պետք է մնա մարդ։ Ինձ համար վարչապետն այն մարդն է, ով լսում է, մտածում, հետո խոսում, ոչ թե հակառակը»։ Նրա խոսքերը տեղին էին, և երիտասարդ գյուղի բնակիչները, որոնք սովոր էին հետևել օրվա հերթական սկանդալին իրենց սմարթֆոններով, հանկարծ զգացին, որ իրական կյանքում ամեն ինչ շատ ավելի դժվար է, քան նրանք պատկերացնում էին։

Գեգինե տատը նաև պատմեց, թե ինչպես իր թոռները գնացին աշխատելու արտերկիր, ինչպես գյուղը դատարկվեց, ինչպես մարդիկ հիասթափվեցին ոչ միայն քաղաքականությունից, այլ նաև իրենց ապագայից։ «Երբ վարչապետը խոսում է, նա պետք է հիշի, որ իր խոսքերը լսում են տատերը, ովքեր նստած են տանը, սոված գյուղացի երեխան փողոցում, զայրացած ուսանողը, հոգնած աշխատողը։ Սա խաղ չէ։ Եթե նրանք միայն հիշեին դա, մարդիկ, գուցե, այլ կերպ կընդունեն»։

Բակում նստած, նրանք մի պահ լռեցին, յուրաքանչյուրն իր մտքերին էր տրվել։ Ոմանք համաձայն էին, ոմանք՝ ոչ, բայց ոչ ոք չխանգարեց։ Ոչ թե out of հարգանքի վարչապետի նկատմամբ, այլ հարգանքի այն տարեց կնոջ նկատմամբ, ով խոսում էր առանց ատելության, առանց շահի, առանց մանիպուլյացիայի, պարզապես իր ճշմարտությամբ։

Գեգինե տատը նաև հիշեց 2018 թվականի մայիսը, երբ հույսի շունչը տարածվեց Երևանից դեպի գյուղերը, և մարդիկ մտածեցին, որ ամեն ինչ կփոխվի։ Նրանք ծափահարեցին փողոցներում, լսեցին նոր խոսքեր և նոր ծրագրեր հեռուստացույցում։ «Այդ ժամանակ ես նույնպես հավատացի, մտածեցի՝ ահա, վերջ, հիմա լավ կլինի։ Բայց հիմա ես նայում եմ… նայում և չեմ հասկանում՝ ծերանում եմ ես, թե հայրենիքը հոգնած է»։

Նրա աչքերում մի պահ լցվեցին արցունքներ, ոչ սուգով, այլ այն ցավով, որն ունակ է լինել մարդու հոգում միայն այն ժամանակ, երբ նա չի հասկանում, թե ուր է գնում ժողովուրդը և կա՞ հետ վերադարձի ճանապարհ։ Երիտասարդը սկսեց խոսել, հարցնելով, թե նրա տատը ինչպե՞ս էր պատկերացնում «ճիշտ վարչապետին»։ Տատը թույլ ժպտաց՝ դանդաղ ժպիտ, հեգնանքով, որն եկել էր դարերի խորքերից։ «Ճիշտ վարչապետը նա է, ով չի մոռանում, որ նա մարդ է, ոչ թե աստված։ Ով չի վախենում իր սխալներից, չի թաքնվում իր մերկամտության հետևում, չի բաժանում մարդկանց արդարների և անարդարների։ Մարդիկ կամ սիրում են, կամ վիրավորվում են, ոսկե միջինը չկա»։

Այս խոսքերից հետո նա նաև պատմեց, թե ինչպես տարբեր թիմերը, կուսակցություններն ու առաջնորդները տարիներ շարունակ խաղացել են մարդկանց զգացմունքների հետ՝ այսօր խոստումներ տալով, վաղը հրաժարվելով, և յուրաքանչյուր անգամ սովորական մարդը թողնում էր այդ խաղի զոհը։ «Փաշինյան — այդպիսի մարդ է՞…» — կրկնեց տատը իր առաջին հարցը, կյանքին հիշեցնող ձևով՝ նախ հարց, հետո մնացած ամեն ինչ ժամանակ է խլում։

Այդ երեկո գյուղի բակը լռության մեջ էր, բայց ոչ ոք շտապում չէր տուն։ Ոչ ոք չէր պնդում, որ տատը միշտ ճշմարտության մեջ է, ոչ ոք չէր ասում, որ նա սխալ է։ Նրանք պարզապես լսում էին։ Եվ դա երբեմն ամենաունկատելի, ամենագնահատելի բանն է, որ կարող է լինել Հայաստանում՝ լսել, երբ ինչ-որ մեկը մոտը խոսում է ոչ թե անձնական շահի դիրքերից, այլ անձնական փորձի դիրքերից։

Այդ օրվանից շատերը գյուղում սկսեցին մտածել ոչ թե Փաշինյանի, այլ իրենց մասին՝ որպես ժողովրդական ուժի, որպես հասարակության մասին։ Գեգինե տատի խոսքերը մնացին փայտե նստարանին բակում, գյուղի փողոցներում և մարդկանց հիշողությունում՝ ոչ որպես վիրավորանք կամ քաղաքական գնահատական, այլ որպես սերնդերի ցավի արձագանք։

Եվ տատը ասաց այն, ինչ երկար մնաց իր գլխում. «Վարչապետը գալիս և գնում է, բայց գյուղը մնում է, ժողովուրդը մնում է»։ Եվ այդ մի արտահայտությունը այնքան պարզ էր, որ նույնիսկ քաղաքականությամբ չհետաքրքրվող մարդը կարող էր հասկանալ։ Միայն մինչ ժողովրդի հոգին ճնշված է, կառավարությունը չի կարող լինել խաղաղ։ Իսկ ժողովրդի հոգին չի մոռանում ոչ իր ցավը, ոչ իր հույսը։